به گزارش مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد)، در نشست گروه پژوهش فقه و حقوق مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد)، با راهبری حجتالاسلاموالمسلمین دکتر احمد آکوچکیان، ابعاد راهبردی «تفقه در دین» و نقش آن در هدایت فرایندهای رشد، توسعه و تمدنسازی در جامعۀ اسلامی بررسی شد.
در این نشست، مفهوم «تفقه در دین» از منظری فراتر از برداشتهای رایج مورد واکاوی قرار گرفت. پژوهشگران حاضر با تأکید بر اینکه تفقه تنها ناظر به استنباط احکام شرعی نیست، آن را نظامی معرفتی و روشمند برای فهم همهجانبۀ آموزههای دین و استخراج الگوهای هدایتگر در عرصههای فردی، اجتماعی و تمدنی توصیف کردند.
در ادامه، دکتر آکوچکیان با تشریح بنیانهای این رویکرد اظهار داشت که تفقه در دین بر تعامل دو منبع پیوستۀ عقل و نقل استوار است، تعاملی که از ظرفیتهای گوناگون عقل، از ادراکات شهودی و فلسفی تا تجربه و اعتبار، در کنار وحی و سنت اهلبیت (ع)، برای پاسخگویی به مسائل متغیر جامعه بهره میگیرد. به باور وی، چنین منظومهای امکان تولید دانشی را فراهم میآورد که نهتنها واقعیتهای موجود را تبیین میکند، بلکه قدرت طراحی و هدایت مسیرهای آینده را نیز در اختیار جامعه قرار میدهد.
در بخش دیگری از این نشست، نقش تفقه در دین در شکلدهی به الگوی راهبری تحول بحث شد. حاضران تأکید کردند که اگر فرایند اجتهاد با نگاه راهبردی و آیندهنگر دنبال شود، میتواند در سطوح مختلف حکمرانی (از سیاستگذاری و قانونگذاری تا سازماندهی اجتماعی و مدیریت تمدنی) نقشآفرینی مؤثر داشته باشد و زمینۀ ارتقای توان تصمیمسازی در مواجهه با تحولات شتابان جهان امروز را فراهم سازد.
در جمعبندی مباحث نیز، بر این نکته تأکید شد که آیندۀ مطالعات فقهی بیشاز هر زمان دیگری به توسعۀ «منطقهای استنباط» و بازتعریف نسبت دین با پیشرفت وابسته است. از این منظر، تفقه در دین نه پایان یک فرایند علمی، بلکه آغاز مسیری برای تولید نظریههای راهبردی در حکمرانی اسلامی است، مسیری که میتواند پیوند میان معرفت دینی و نیازهای پیچیدۀ جامعۀ معاصر را عمیقتر و کارآمدتر سازد.
