در نشست مشترک گروه پژوهش فقه و حقوق، گروه پژوهش تحقیق و توسعه و مطالعات راهبردی و گروه پژوهش گفتمان و هنر مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد)، ابعاد پارادایمی فقه رسانه و نقش مبانی فلسفی و معرفتی در فرایند استنباط فقهی بررسی شد. این نشست با راهبری حجتالاسلاموالمسلمین دکتر احمد آکوچکیان، رئیس مرکز، و با حضور همکاران پژوهشی گروههای یادشده برگزار شد.
در این جلسه تأکید شد که فقه رسانه را نمیتوان صرفاً مجموعهای از احکام ناظر به فعالیتهای رسانهای تلقی کرد، بلکه این دانش بر بستری از مبانی بنیادین فلسفی و معرفتی استوار است که نحوۀ فهم، تحلیل و استنباط احکام را شکل میدهد. بر همین اساس، هرگونه نظریهپردازی در این حوزه نیازمند تبیین دقیق مبانی فلسفۀ دینی، هستیشناسی، انسانشناسی، معرفتشناسی، ارزششناسی، روششناسی و زیباشناسی است.
شرکتکنندگان با اشاره به ماهیت نوپدید رسانههای معاصر تصریح کردند که ظهور این پدیده، مسائل و پرسشهای تازهای را پیشروی فقه قرار داده است. ازاینرو پاسخگویی به این مسائلْ بدون بازخوانی مبانی پارادایمی و بازسازی چارچوبهای ادراکی فقه امکانپذیر نخواهد بود. به اعتقاد اعضای نشست، ورود مستقیم به احکام رسانه، بدون تحلیل لایههای بنیادین آن، میتواند به برداشتهای سطحی و ناتمام بینجامد.
در ادامه، دربارۀ نسبت میان مبانی نظری و فرایند اجتهاد در حوزۀ رسانه بحث و گفتوگو شد و بر این نکته تأکید گردید که استنباط فقهی همواره در چارچوب یک منظومۀ معرفتی شکل میگیرد و از پیشفرضهای فلسفی و انسانشناختی خود تأثیر میپذیرد. بنابراین توسعۀ فقه رسانه مستلزم تقویت مبانی نظری آن در کنار بررسی مسائل کاربردی است.
در پایان این نشست، اعضا بر این باور تأکید کردند که آیندۀ پژوهشهای فقه رسانه بیشاز آنکه در گسترش فهرست احکام خلاصه شود، در تعمیق مبانی پارادایمی و تولید چارچوبهای اجتهادی متناسب با مسائل نوین رسانهای رقم خواهد خورد، مسیری که میتواند زمینهساز شکلگیری نظریهای منسجم و کارآمد برای مواجهه با تحولات ارتباطی و رسانهای عصر جدید باشد.
