در نشست مشترک گروه پژوهش فقه و حقوق، گروه پژوهش تحقیق و توسعه و مطالعات راهبردی، گروه پژوهش علوم انسانی و بینارشتهای و گروه پژوهش گفتمان و هنر مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد)، جایگاه فقه رسانه در چارچوب الگوی هنجاری ارتباطات و نسبت آن با مبانی جهانبینی اسلامی بررسی شد.
دکتر احمد آکوچکیان، رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد) و استاد راهبر این نشست، با اشاره به تفاوت مبانی اندیشۀ اسلامی با الگوهای رایج ارتباطات تأکید کرد که نظام رسانهای مطلوب در اسلام بر جهانبینی توحیدی، شریعتمداری، مسئولیتپذیری انسان و غایتمندی حیات استوار است. ازاینرو الگوی هنجاری رسانه را نمیتوان صرفاً برپایۀ ملاحظات حرفهای یا مدیریتی تبیین کرد، بلکه این الگو نیازمند پشتوانهای معرفتی و ارزشی است.
در ادامه، دکتر احمد آکوچکیان با تشریح مؤلفههای این الگو اظهار داشت که ترسیم وضعیت مطلوب رسانه بر مجموعهای از مبانی نظری همچون فلسفۀ دین، معرفتشناسی، هستیشناسی و انسانشناسی استوار است و در سطح دانش هنجاری، دو رکن «فقه» و «اخلاق» را در بر میگیرد. وی افزود که فقه، بهویژه در معنای استنباط احکام حاکم بر تولید، توزیع و مصرف اطلاعات، یکی از ارکان اساسی ساماندهی نظام رسانهای است، اما تحقق الگوی مطلوب بدون پیوند آن با اخلاق و سایر لایههای معرفتی امکانپذیر نخواهد بود.
شرکتکنندگان همچنین تأکید کردند که فقه رسانه اگرچه نقش مهمی در تبیین حدود و ضوابط فعالیتهای رسانهای دارد، اما تنها بخشی از منظومۀ هنجاری رسانه را پوشش میدهد. به باور آنان، سیاستگذاری و مدیریت رسانه در جامعۀ اسلامی باید بر تعامل میان فقه، اخلاق و مبانی کلان اندیشۀ اسلامی استوار باشد تا بتواند مسیر حرکت از وضع موجود به وضع مطلوب را طراحی و هدایت کند.
در پایان نشست، پژوهشگران تصریح کردند که بازتعریف فقه رسانه در چارچوب الگوی جامع پیشرفت میتواند زمینهساز تولید نظریههای بومی در حوزۀ ارتباطات و رسانه باشد. آنان این رویکرد را گامی مؤثر در جهت شکلگیری نظام رسانهای متناسب با مبانی تمدن اسلامی و پاسخگوی نیازهای فرهنگی و اجتماعی جامعه ارزیابی کردند.
