11:38 بعد از ظهر
8 بهمن 1404

فقه در احکام؛ دانشی ضروری اما ناکافی برای پردازش نظریه جمهوری اسلامی

مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد) در ادامۀ روند بازخوانی بنیادهای نظری نظام جمهوری اسلامی، نشستی راهبردی و تحلیلی با موضوع «نقد مبنابودگی فقه در احکام در طراحی نظام اسلامی» با حضور و هدایت علمی حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر احمد آکوچکیان برگزار کرد.

این نشست با مشارکت دو گروهِ پژوهش‌های نظری و مطالعات مبنا و گروه پژوهش فقه و حقوق برگزار شد و به بررسی نسبت فقه در احکام با گفتمان نظریه‌پردازی دربارۀ دولت، ملت، مدنیت و جمهوریت اسلامی پرداخت.

دکتر آکوچکیان در این جلسه با تأکید بر نظام‌وارگی جایگاه فقه در احکام در منظومۀ معرفتی رشد ـ توسعه تصریح کرد: «فقه در احکام، به‌دلیل همین جایگاه نظام‌واره‌اش در کلیت سامانۀ اندیشه و دانش رشد ـ توسعه، نمی‌تواند به‌تنهایی دانش مبنای پردازش نظریۀ دولت ـ ملت دینی، نظریۀ مدیریت راهبردی تحقیق و توسعۀ جامع‌نگر، و از این رهگذر نظریۀ مدنیت اسلامی و جمهوری اسلامی باشد.»

وی ادامه داد که گرچه فقه در احکام عضوی برجسته و ضروری از نظام دین‌شناخت رشد و توسعه است، اما نمی‌توان آن را به‌تنهایی به‌عنوان محور اصلی در طراحی و هدایت نظام نظری جمهوری اسلامی تلقی کرد. به‌ویژه آن‌که تجربۀ زیستۀ دو دهۀ اخیر حیات اجتماعی کشور که متأثر از فقه در احکام‌محوری بوده، نتایجی ناموزون در پی داشته است.

دکتر آکوچکیان با نگاهی انتقادی و آینده‌نگر افزود: «برجسته‌سازی فقه در احکام، به ظاهرگرایی در سیاست و فرهنگ دامن زده است و موجب دوگانگی در حیات اخلاقی و عرفانی از یک‌سو و جدایی اندیشه‌های نظری و اقدامی از سوی دیگر شده است و درنهایت، به ناموزونی حیات فردی و اجتماعی در جامعۀ اسلامی انجامیده است.»

این نشست در پی آن بود تا نقش فقه را به‌عنوان بخشی از منظومۀ معرفتی رشد در جایگاه واقعی و متواضع معرفت‌شناختی خود قرار دهد، نه به‌عنوان دانش مبنای مطلق برای طراحی و تدبیر نظام‌های کلان اجتماعی و سیاسی.