2:43 بعد از ظهر
آبان 10, 1405

آینده‌نگری؛ راه برون‌رفت از اضطراب

در نشست مشترک گروه پژوهش علوم انسانی و بینارشته‌ای و گروه پژوهش سلامت و سبک زندگی مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد)، با راهبری حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر احمد آکوچکیان، نسبت میان اضطراب، زمان، آینده‌نگری و امید در مقایسۀ میان اندیشۀ اگزیستانسیالیستی و جهان‌بینی اسلامی واکاوی و تحلیل شد.

در این نشست، پژوهشگران با واکاوی مفهوم اضطراب در اندیشۀ معاصر، به بررسی جایگاه زمان و آینده در شکل‌گیری احساس امنیت یا ناامنی وجودی پرداختند. حاضران با اشاره به برخی قرائت‌های رایج از فلسفۀ اگزیستانسیالیسم بیان کردند که در این نگرشْ انسان دربرابر آینده‌ای ناشناخته قرار دارد و همین ناآگاهیْ اضطراب را به یکی از مؤلفه‌های دائمی زیست انسانی تبدیل می‌کند. در این میان، مرگ نیز به‌عنوان مبهم‌ترین رخداد آینده نقشی اساسی در تشدید این وضعیت ایفا می‌کند.

در ادامه، دکتر احمد آکوچکیان با تبیین دیدگاه اسلام دربارۀ زمان تأکید کرد که آینده در اندیشۀ دینی صرفاً عرصه‌ای مجهول و هراس‌آور نیست، بلکه میدان رشد، آزمون و تکامل انسان است. به گفتۀ وی، انسان در بستر زمان پیوسته در حال دگرگونی و تجربه‌اندوزی است و هر مرحله از زندگیْ فرصت تازه‌ای برای شناخت، اصلاح و تعالی فراهم می‌آورد. از این منظر، رنج‌ها و دگرگونی‌های زندگیْ پایان راه نیستند، بلکه بخشی از فرایند تربیت و بالندگی انسان به شمار می‌روند.

در بخش دیگری از نشست، اهمیت شناخت زمان و تحولات آن در آموزه‌های اسلامی بررسی و بحث شد. شرکت‌کنندگان با استناد به سخنان امیرالمؤمنین امام علی (ع)، ازجمله «مَنْ عَرَفَ الْأَیَّامَ لَمْ یَغْفُلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ» و «مَنْ فَهِمَ مَوَاعِظَ الزَّمَانِ لَمْ یَسْکُنْ إِلَى حُسْنِ الظَّنِّ بِالْأَیَّامِ»، تصریح کردند که شناخت درست از زمانْ انسان را به آینده‌نگری، آمادگی و واقع‌بینی فرامی‌خواند و مانع از غفلت یا خوش‌بینی‌های بی‌پایه نسبت به تحولات زندگی می‌شود.

پژوهشگران هم‌چنین تأکید کردند که تفاوت اساسی میان نگاه توحیدی و برخی رویکردهای فلسفی جدید در «نحوۀ مواجهه با آینده» است. در‌حالی‌که آینده در نگاه انسان‌محور ممکن است منشأ اضطراب دائمی باشد، در جهان‌بینی الهیْ آینده در پرتوی حکمت و تدبیر الهی معنا پیدا می‌کند و امید، مسئولیت و آمادگی، جایگزین احساس بی‌پناهی و سرگردانی می‌شود.

در جمع‌بندی این نشست، حاضران خاطرنشان کردند که مدیریت اضطراب پیش‌از آن‌که یک مسئلۀ روان‌شناختی باشد، ریشه در نوع نگرش انسان به زمان، آینده و جایگاه خویش در نظام هستی دارد. آنان تأکید کردند هر جامعه‌ای که فرهنگ آینده‌نگری، آمادگی مستمر و یادگیری از تحولات زمان را در خود تقویت کند، نه‌تنها در برابر بحران‌ها مقاوم‌تر خواهد بود، بلکه از ظرفیت بیشتری برای ساختن آینده‌ای آگاهانه و امیدبخش برخوردار می‌شود.